айтыс

  • 81теңге шашу — (Жамб., Тал.) қарт кісілер қайтыс болғанда балаларының күміс шашатын әдеті. Бұрын кәриелер өлгенде т е ңг е ш а ш а т ы н әдеті еді (Жамб., Тал.) …

    Қазақ тілінің аймақтық сөздігі

  • 82топырақ айдау — (ҚХР) ажал айдау. Ол от басымен бір аптаның алдында ғана осы ауылға көшіп келген еді, кеше қайтыс болды деп естідім, т о п ы р а қ а й д а п келген екен ау байқұсты (А. Қас., Н. Әбік., Қаз. тілі., 170) …

    Қазақ тілінің аймақтық сөздігі

  • 83уақыт болды — (Тау., Қош.) қаза болды, өлді, қайтыс болды. Бізде бір білгір кісі бар еді, жақында у а қ ы т б о л д ы (Тау., Қош.) …

    Қазақ тілінің аймақтық сөздігі

  • 84уапат болу — (Рес., Орын.) қайтыс болу. Туған ағам қырық жасында у а п а т б о л д ы (Орын., Ад.) …

    Қазақ тілінің аймақтық сөздігі

  • 85аза — малы. этногр. Қайтыс болған адамның үйіне жақын жұрағаттар тарапынан көмек ретінде берілетін мал, мүлік, ақша т.б. (Қаз. этнография., 1, 71) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 86айлық — I зат. сөйл. Етеккір. Қазақ әйелдері көбінесе ері қайтыс болғаннан кейін намаз оқуды үйренеді. Онда да «а й л ы ғ ы» біржола тоқтаған болса (Ғ. Мүсірепов, Жат қолында, 208). II Айлық есептік көрсеткіш. Бір айғы мөлшер бойынша есептегендегі нәтиже …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 87алакүдек — сын. көне. Ақкөңіл, бірақ алаңғасарлау (адам). Не келсе аузына соны сөйлеп, Ақкөңіл, а л а к ү д е к жан ау деймін (Айтыс, 93) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 88аманат — қаржы. Кассаға салған ақша. Аманат қою. этногр. Қайтыс болған адамның сүйегін кейін өзі туған жерге апарып жерлеу үшін қай жерде көз жұмса, сол жерге уақытша жерлеу. А м а н а т қ о ю – уақытша. Жерлеу, уақытша сақтау деген сөз (А. Нүсіпоқасұлы …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 89атакүлдік — зат. жерг. Атажұрт. 1904 ж. қайтыс болған Мақаштың бейіті а т а к ү л д і г і н е н 4 5 шақырым жерде (Ана тілі, 26.03.1992, 5) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 90әңгелекше — үст. Әңгелек тәрізді, әңгелек сияқты. Қызғынды қызулы ерді қызықтырды, Қызарып ерге піскен ә ң г е л е к ш е (Айтыс, 2. 496) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 91баһас — сын. жаңа. Айтыс, тартыс. Орыс әдебиеті сынында осы мерзім ішінде қаншама пікір алысу, б а һ а с (диспут) әңгімелер болды! (Қаз. әдеб., 25.02.1972, 3) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 92беке — I зат. в ет. Ыстық суықты болған аттың қаны сыртына шығып кететін ауру. Бұл ауру Арал маңында б е к е, Көкшетауда қантыстау деп аталады (О.Нақысбеков, Ауыс. гов., 102). II зат. жерг. Шалшық, лай, жаман су. Құда болып қыз бермей, Жөнімді сұрап… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 93белгітас — зат. жаңа. Қайтыс болған адамның аты жөні жазылған тас. Алаш көсемі Аймауытовтың ұлына б е л г і т а с қойылды (Айқын, 30.05.2009) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 94бесіксыпа — зат. этногр. Қайтыс болған адамның қабырының үстіне орнатылған бесік пішіндес ескерткіш. Кезінде б е с і к с ы п а орнатылса керек, жауын шайып, үстіне боз жусан, қызыл изен шығып кетіпті (М. Мағауин, Бір атаның., 238) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 95борлас — зат. Борлы жер, борлы топырақ. Құда болып қыз бермей, Жөнімді сұрап нетесің? Мен тастан шыққан тас бұлақ. Сен б о р л а с т а н шыққан бекесің (Айтыс, 2, 151) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 96дауыс — Даусы к…нің астынан шықты. Дауысы анық естілмеді , міңгірледі. Осы күнгі молдалардың қандай қатымгеріне жолықсаң да, «ау у у» деп, д а у с ы к…н і ң а с т ы н а н ш ы ғ а д ы (С. Торайғыров, Таңд. шығ., 263). Дауыс айтты. Даусын шығарып, жоқтау… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 97екі — айрық жол. Екіге айырылатын жол. Тағдыр екеуін е к і а й р ы қ ж о л ғ а салып жіберді (Д. Рамазан, Жылап аққан., 35). Екі елу. «Жүз» д.м. Сұрасам сенің атың Ырысты қыз, Е к і е л у ердің жасы болады жүз (Айтыс, 2, 48). Екі етек болды. жерг. Екі… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 98жақ — Жағы байланды. Қайтыс болды, өлді. Атыңнан айналайын хақ пайғамбар, Алладан әмір келсе – ж а қ б а й л а н ар. Аллаға тіршілікте құлшылық қыл, Қара жер өлгеннен соң тақтайланар (Қ. Толыбаев, Бабадан., 17). Жағын қарыстырды. Үнін үшірді, жылатпады …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 99жан — I Жан демеді. Адам ғұрлы көрмеді, адам деп есептемеді. Әжібай қазір, міне, он сегізде, Әкесін билеп алған осы кезде. Әке шеше, қатынды ж а н д е м е с т е н, Қырындап қызды ауылды болған кезбе (С. Торайғыров, Таңд., шығ., 288). Жан сұлулығы.… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 100жекше — үст. Жек сияқты, жек тәрізді. «Қызымын, деп, Байсарының» жазып жұмбақ, Құлпырды құмға ойнаған құба ж е к ш е (Айтыс, 2, 496) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі